10/7 |

Na zijn dood heeft de legende zich meester gemaakt van Berend van Galen. In stormachtige nachten zag men hem op een woest paard langs de wolken razen. De een vertelde dat hij op een vurige wagen door de lucht joeg, de ander noemde hem het mannetje uit de maan of de aanvoerder van de wilde jacht Groenlo zou hij hebben bespioneerd in de vermomming van een kippenkoopman. Hij loerde er alles haastig af en zo konden zijn mannen de volgende dag zegevierend binnen trekken. De schansenbulten onder Eibergen moeten nog aan die belegering herinneren.
 

De rust werd echter nog enkele malen verstoord door Bommen-Berend:... 'heeft de geestelijkheid de reinheid van zeden, de kerk de schoonheid en het vaderland de rust weergegeven... veel roemvols tot stand gebracht... stierf, door koorts aangegrepen, op het slot Ahaus een roemvolle, rustige en vrome dood, tot droefheid van onderdanen en naburen'. Dat staat in gouden letters op het na Wereldoorlog II gerestaureerde grafmonument van vorstbisschop Christoph Bernhard van Galen in de eerbiedwaardige Sint-Paulus-dom van Munster.

Rondom dit vrome grafschrift echter staat een bronzen hekwerk dat gegoten is van buitgemaakt kanonnen, buiten op de Domplatz zingen de kinderen nu nog 'Berndken von Gaolen - Kan pupen un praolen - Kan stincken un leigen - Und Lüde bedreigen', in Groningen noemt men de bisschop Bommenberend, in de Achterhoek Munsterse koodeef, en in vrijwel alle geschiedenisboekjes kan men lezen dat het zwaard hem gemakkelijker in de hand lag dan de kromstaf, dat de helm hem prettiger zat dan de mijter en dat kruitdamp zijn reukorgaan meer welkom was dan wierook.

Berend van Galen heeft oorlog gevoerd tegen vrijwel alle Europese landen. Tegen ons land heeft hij eigenlijk voortdurend gevochten. En de droefheid der naburen zal hier wel vermengd zijn geweest met een gevoel van opluchting.
De Franse zonnekoning was soms zijn bondgenoot, soms zijn tegenstander, en hetzelfde geldt voor de Duitse keizer en de keurvorst van Brandenburg. Samen met de keizer vocht hij tegen de Turken, maar naderhand werd hij beschuldigd van verraad. De keizerlijke gezanten die hem kwamen arresteren liet hij vierendelen.
De tragiek van dit rusteloze leven ligt hierin dat hij er ondanks alles nooit in is geslaagd een levensvatbare staat te stichten, hoewel hij een vinger in de pap had bij alles wat in Europa gebeurde. Zijn leger van tachtigduizend soldaten trok her en der en boekte nu en dan reusachtige overwinningen. Tegelijk bevorderde hij zowel de geestelijke als de tijdelijke belangen van zijn beminde gelovigen. Zijn bouwmeester, de Deen Pictorius, die de knepen van het vak in Nederland had geleerd, schiep bouwwerken die de naam van zijn opdrachtgever door de eeuwen levend moesten houden. Munster zelf is de eerste geweest om de straffe hand van de bisschop te voelen. Tijdens de vredesonderhandelingen was de stad tot neutraal gebied verklaard. In mei 1648 werd de vrede tussen Spanjeen Holland gesloten en in oktober 1648 konden de kanonnen op de vestingwallen, die in deze oorlogstijd zo lang hadden gezwegen, ook het slot van de dertigjarige oorlog aankondigen. Munster wilde ook daarna de voordelige vrijheden handhaven. Maar Berend van Galen rukte op uit Coesfeld, veroverde de stad, ontnam haar de rechten, bouwde een citadel en hield haar voortaan stevig onder de duim. Munster heeft hem dat nooit vergeven, ondanks het langademige grafschrift.

Op 19 september 1678 is hij overleden, bijna 72 jaar oud. Hij is de belangrijkste vorstbisschop geweest van zijn eeuw. Na de verwarring van de oorlogen, toen hele streken waren verwilderd en ontvolkt en toen de mensen elkaar opaten van honger, kwam de ordenende macht van het absolutisme; het staatshoofd dacht voor zijn onderdanen. Zo is ook hij als een barokke heerser zijn eigen weg gegaan. In een tijd van grenzeloze verwarring heeft hij ijverig en met succes gewerkt aan het herstel van orde en religie in eigen land. Tientallen scholen zijn verrezen door zijn toedoen. Maar in tal van plaatsen in onze streken getuigden de geblakerde huizen van zijn vechtersnatuur en de leeggeplunderde stallen van de roofzucht van zijn soldaten.

Daarom is Berend van Galen blijven rondspoken in de fantasie van de Achterhoekers. Men kon zich niet voorstellen dat men hem voor goed kwijt was. In enkele jaren tijds was hij twee maal de streek binnengevallen. In 1665 stal hij het orgel uit de Eibergse kerk en in 1672 nam hij het nieuwe ook mee. De eerste keer veroverde hij met zijn 18.000 soldeniers het gehele gebied in enkele maanden. De tweede keer rukte hij op naar Groenlo dat toen een sterke vesting was met diepe grachten, zes ravelijnen en zes halve manen, met tweeëntwintig stukken geschut op de wallen. Vier dagen lang wierpen zeven mortieren hun projectielen op de vesting. Toen gaf ze zich over. Het is het laatste grote beleg van Groenlo geweest. Sindsdien zijn de vestingwerken vervallen. Borculo en Eibergen waren daarna een gemakkelijke prooi.

In Lochem roofden zijn soldaten het lood van het kerkdak om er kogels van te gieten voor het beleg van Deventer, ze vernielden de ramen en stookten op de Markt een vreugdevuur van banken en preekstoel. De paarden van de bisschoppelijke ruiterij werden in de kerk gezet en in de vrij gebleven ruimte metselde men zeven ovens om er kuch voor de soldaten in te bakken.

Dat is zo ongeveer alles wat er is overgebleven van de vorst-bisschop Christoph Bernhard van Galen, de man die oorlog voerde tegen vrijwel alle landen van Europa en die op de ontwikkeling van de Achterhoek misschien meer invloed heeft gehad dan wie ook: wat opgesmukte gouden letters van een vroom grafschrift, een aantal legenden in de streek die hij brandschatte en twintig regels in de encyclopedie. Sinds zijn dood echter pronkt de bisschop met veren die anderen op zijn hoed hebben gestoken. Want in werkelijkheid was hij noch de vrome in God verzonken heilige, noch de doorgeformeerde veedief. Hij was alleen maar een kind van zijn tijd.

bron: www.mariannesweb.nl