23/12 | LOCHEM - 24 DECEMBER 2009 In de Grote of Gudula kerk zijn enkele muurschilderingen uit de zestiende eeuw bewaard gebleven. Rond kersttijd past prachtig de "Boom van Jesse" afbeelding: een wat oudere man ligt te slapen en merkwaardigerwijs groeit er een boom uit zijn lichaam; een boom met kleine figuurtjes die als kerstboomballen aan de takken "hangen".

Isaï - ook Jesse genoemd - was de vader van David. Jesaja profeteerde dat "uit de stronk van Isaï schiet een telg op, een scheut van zijn wortels komt tot bloei". Vroege kerkvaders meenden al dat die telg of bloem refereerde naar Maria en Jezus, beiden uit Davids geslacht. Vanaf de elfde eeuw hebben kunstenaars dit gevisualiseerd als een wat oudere, duttende en baardige man uit wie een boom groeit vol oudtestamentische koningen en profeten. In de top zijn meestal Maria en Jezus afgebeeld, maar helaas zijn die in de Lochemse muurschildering voorgoed verdwenen. Het motief "Boom van Jesse" werd in de middeleeuwen populair dankzij het ontwerp daarvan gemaakt door de beroemde en geleerde abt Suger van Saint-Denis (bij Parijs), die met de bouw van zijn kerk tevens de gotiek inluidde. Door de eeuwen heen werd de "Boom van Jesse" in reliëfs, schilderingen en glasramen verbeeld. Het zestiende-eeuwse glasraam in Beauvais laat een boom zien met rijk aangeklede figuren. De muurschildering in Lochem is een sterk vereenvoudigde versie van "Jesses boom".

Middeleeuwse afbeeldingen moet de anonieme vijftiende-eeuwse dichter voor ogen hebben gehad toen hij het kerstgedicht "Er is een roos ontsprongen" maakte dat later op muziek werd gezet.
Hoe eenvoudig de Lochemse Jesse ook is, een leuk detail is hoe de "slaper" met zijn linkerarm de boom stevig vasthoudt en zijn bed een eenvoudig rieten matje lijkt te zijn. Heel anders dan de goudkleurige bedstee van Jesse in de glazen variant van Beauvais!

© tekst & beeld conens & van wiechen
Voor meer historische mijmeringen zie ons OudWeb-log